أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
33
قانون ( فارسى )
اگر آب دهن لزج و لعابى در دهان خشكيده است ، دليل بر اين است كه نوعى رطوبت لزج موجود است . و آن رطوبت لزج يا از معده گسيل شده است ، يا از سر پايين آمده است و به دهان رسيده است . 15 - آروغ : مىتوانيم از نوعيت آروغ بر حال معده آگاه شويم ، كه چندين نوع دارد : 1 - آروغ ترش . 2 - آروغ بدبو . 3 - آروغ دودى . 4 - آروغ زنگارى . 5 - آروغ كه بوى گوشت گنديده بدهد . 6 - آروغ كه بوى گل و لاى سياه از آن به مشام برسد . 7 - آروغ عفونتى كه بوى عفونت دهد . 8 - آروغ كه بوى ماهى از آن احساس مىشود . 9 - آروغى كه بوى خوراكى را مىدهد كه شخص آروغكننده خورده است . 10 - آروغى كه بادى بيش نيست ، باد خالص است ، كه خوبترين جنس آروغ است . اگر آروغ بوى دود مىداد ، دو احتمال دارد : الف - ممكن است خوراكى را خورده باشند كه آن خوراك در گوهر آمادگى دودى شدن داشته باشد ؛ مثلا انسان زردهء تخم در تابه سرخ كرده را خورده است ، آروغ بعد از اين خوراك بوى دود مىدهد . يا شخص ترب خورده است ، يا خوراكى را خورده است كه در درست كردنش از دود تأثيرپذير شده است ، مانند حلوايى كه بر آتش بپزند و دود آتش بر آن اثر گذاشته و بعد از خوردن آن آروغ دودى است . ب - اگر سبب از نوع خوراكهاى ذكر شده و امثال آنها نبود و آروغ بوى مىداد ، دليل آن است كه مادهء آتشين در معده هست يا معده مزاج گرم سادهء بدون ماده دارد . اگر گرممزاجى معده از ماده گرم آتشين باشد ، بايد قياس آن را از نوع گرممزاجهايى ذكر شده كرد و علاج آنها را تجويز نمايى . كه اكثرا سبب گرممزاجى معده مادهء صفرايى است و به معده ريزش كرده است و مادهء صفرايى زادهء كيسهء زهره است كه سابقا شرح داديم . يا اينكه مادهء سبب گرممزاجى معده به صورت تند و شديد از سر سرازير شده و به معده ريخته است و اين مشروط به شرطى است كه انسان صفرايى مزاج نباشد . همچنين اگر آروغ بوى دود مىدهد و شخص آروغكننده چيزى را قبلا نخورده است كه آروغ دودى را سبب شود - چنانكه سابقا گفتيم - يا مثلا نان جو نخورده است و غذا دور از دود درست شده دليل آن است كه آروغ دودى از حرارت مزاج معده خبر مىدهد . اما اگر سبب آروغ دودى از حرارت مزاج معده است ، چگونه بدانيم كه معده از مادهء خلط - كه